ANADOLU'NUN YURT EDİNİLMESİ

Anadolu'ya ilk Türk akınlarını 4. yüzyılda Hunlar 6. yüzyılda Sibir Türkleri gerçekleştirmiştir. Ancak iki Türk boyu da Anadolu'ya yerleşmemiştir. Anadolu'yu yurt edinmek amacıyla gelen ilk Türkler Oğuzlardır. Bunun nedeni;

          Yaşadıkları Horasan bölgesinde diğer kavimler tarafından rahatsız edilmeleri

• Kalabalık bir nüfusa sahip olmaları,
• Anadolu'nun yerleşmeye çok uygun bir yer olması, (Doğa! kaynaklarının zengin olması

topraklarının verimli olması, ikliminin son derece elverişli olması)

• Anadolu'da güçlü bir devletin bulunmaması gösterilebilir.

Türk akıncılar Çağrı Bey komutasında Kafkasya üzerinden Doğu Anadolu Bölgesine kadar iler­lemişlerdir. Burada önlerine çıkan Bizans kuvvetlerini dağıtmışlardır. Çağrı Bey bir süre Anadolu'da kaldıktan sonra buranın Türklerin yerleşmesine uygun bir yer olduğunu anlamıştır. Çağrı Bey'in geri dönmesiyle Anadolu'ya yönelik Türk akınları devam etmiştir.

.

İLK     MÜCADELELER

PASİNLER SAVAŞI (1048)

Türkler Anadolu'ya yönelik akınlarını Büyük Selçuklular döneminde daha planlı bir şekilde yap­mışlardır. Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey güçlü bir orduyu Anadolu'ya göndermiş, Bizans Devleti de Türkleri durdurmak için harekete geçmiştir. Ermeni ve Gürcü kuvvetlerinden de destek alan Bizans ordusu ile Erzurum yakınlarındaki Pasinler Ovası'nda savaş yapılmıştır. Selçuklular Bizans, Gürcü ve Ermeni kuvvetlerini Pasinler Savaşı'nda yenilgiye uğratmıştır. (1048). Bu zafer­den sonra Türkler Anadolu'nun içlerine kadar ilerlemişlerdir. Zaferin kazanılmasıyla Anadolu kapıları Türklere aralanmıştır.

UYARI: Türklerle (Büyük Selçuklu Devleti) Bizans'ın yaptığı ilk savaştır.

MALAZGİRT SAVAŞI (1071)

Büyük Selçuklular'da Çağrı Bey ve Tuğrul Bey öldükten sonra tahta Çağrı Bey'in oğlu Alparslan geçmiştir. Bu dönemde Bizans, Selçukluların ilerleyişini durdurmak istiyordu. Bu yüzden tekrar Türklere saldırmıştır.

Türk akınlarını durdurmak için harekete geçen Romen Diojen komutasındaki Bizans ordusu ile Alp Arslan komutasındaki Selçuklu ordusu Malazgirt Ovası'nda karşılaştılar. Bizans ordusu ağır bir yenil­giye uğradı (1071).

Böylece;

• Türkler Anadolu kapılarını kendilerine açmıştır.
• Anadolu'nun Türkleşme süreci başlamıştır. Türkiye tarihi başladı.
• Bizans vergiye bağlanmıştır.
• Türkler boylar halinde Anadolu'ya gelerek yerleşmeye başladılar.
• Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulmaya başlamıştır.
• Haçlı Seferleri'ne zemin hazırlanmıştır.
• Selçuklu Devleti'nin İslâm dünyasındaki saygınlığı artmıştır.

ANADOLU'DA KURULAN İLK TÜRK BEYLİKLERİ

      Malazgirt Zaferi'nden sonra Selçuklu Sultanı Alparslan komutanlarının birçoğunu Anadolu'nun fethi için görevlendirmiştir. Anadolu'nun fethine katılan beyler burada aldıkları yerlere yerleşerek birer beylik kurdular. Bu dev­letler görünüşte bağımsız hareket etmekle birlikte gerçekte Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlıydılar.

Saltuklular (1071 - 1202)

Erzurum merkez olmak üzere kurulmuştur. İlk kurulan Anadolu beyliğidir. Gürcülerle ve Haçlılarla başarılı mücadeleler yapmışlardır.

Danişmentliler (1072 - 1177)

Sivas'ta kurulmuş, Amasya, Tokat, Malatya ve civarına hakim olmuşlardır. Bir dönem Anadolu'nun en güçlü beyliği haline gelmişlerdir.

Mengücekler (1072 - 1277)

Erzincan civarında kurulmuştur. Rum ve Gürcülerle mücadele etmişlerdir.

Artuklular (1101 - 1409)

Diyarbakır ve Mardin çevresinde Artuk Bey'in oğulları tarafından kurulmuştur. Hasankeyf, Harput ve Mardin kollarına bölünmüştür.

Çaka Beyliği (1081 - 1093)

İzmir'de Çaka Bey tarafından kurulmuştur. Çanakkale, Edremit ve Ege adalarını fethetmişlerdir. Peçenekler'le ve I. Kılıç Arslan ile Bizans'a karşı ittifak yapmışlardır. Bizans'ın oyunları sonucu Selçuklular tarafından yıkılmıştır.

Anadolu'da kurulan ilk Türk devletleri;

♦Bizanslılar, Haçlılar ve Gürcülerle mücadele ederek Anadolu'nun Türk yurdu olmasına bü­yük katkı sağlamışlardır.

♦ Türklerin düzenli ve güvenli bir şekilde Anadolu'ya yerleşmesini sağlamışlardır.

♦Anadolu'da cami, medrese, türbe, kümbet, kervansaray, darüşşifa gibi mimari eserler yaparak Anadolu'yu bayındır hale getirmişler ve Türk kültürünün yerleşmesini sağlamışlardır.

♦Ele geçirdikleri yerlere Türkçe adlar vererek Anadolu'ya Türkiye denmesini sağlamışlardır.

TÜRKİYE (ANADOLU) SELÇUKLU DEVLETİ (1075-1308)

Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti'nin kurucusu Süleyman Şah'tır. 1074'te Anadolu'ya gelen Süleyman Şah önce Konya ve çevresini, ardından İznik'i ele geçirdi. İznik'i başkent yaparak Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti'ni kurdu (1075).

I. Kılıçarslan: I. Haçlı Seferi'ne karşı mücadele etti. Ancak İznik ve Batı Anadolu'yu kaybetti. Devletin başkentini Konya'ya taşıdı. Anadolu içlerinde yıpratma savaşlarıyla Haçlılara karşı büyük kayıplar verdirdi.

I. Mesut: II. Haçlı Seferi'ne katılan orduyu Konya önlerinde yendi. Bu dönemde bayındırlık faaliyetlerine önem verildi.

II. Kılıçarslan: III. Haçlı Seferi'ne karşı mücadele etti. Danişmentlilere son vererek, Anadolu'nun siyasi birliğini sağladı. Denizli yakınlarındaki Miryakefalon denilen yerde Bizans ordusu­nu ağır yenilgiye uğrattı.

1176 yılında kazanılan Miryakefalon Zaferi ile;

• Anadolu Türkmen birliği büyük ölçüde sağlandı.
• Anadolu'nun Türk yurdu olacağı ve böyle ka­lacağı kesinleşti.
• Bizans vergiye bağlandı.
• Avrupalı tarihçiler Anadolu'dan Türkiye (Türk-yurdu) olarak bahsetmeye başladılar.
• Bizans artık Türkler'i Anadolu'dan atma ümidi­ni kaybetti, saldırıdan savunmaya geçti.
• Bizans'ın çağrısı üzerine III. Haçlı Seferi baş­ladı.

I. Gıyasettin Keyhüsrev: Antalya'yı alarak burada ilk Selçuklu donanmasını kurdu. Deniz ticaretine önem verdi. Venediklilerle bir ticaret antlaşması yaptı.

İzzettin Keykavus: İç ve dış ticaretin gelişmesi için çalıştı. İtalyan devletleriyle ticaret antlaşmaları yapıldı. Sinop alınarak bir ithalat ve ihracat limanı haline getirildi.

            I. Aleaddin Keykubat: Türkiye (Anadolu) Selçukluları en parlak devrini bu dönemde yaşadılar. Alanya'yı (Alâiye) alarak burada tersane kurdu. Kırım'a gönderdiği bir donanma önemli ticaret limanlarından Suğdak'ı aldı. Böylece Karadeniz ticareti gelişti.1230 yılında Harzemşahlar Dev­leti'nin yıkılmasına, Moğollarla Türkiye (Anadolu) Selçukluların komşu durumuna gelmesine neden oldu.

II. Gıyasettin Keyhüsrev: Bu dönemde devlet iyi idare edilemedi. Orta Anadolu'da Babailer tarafından büyük bir isyan çıkarıldı. Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti'nin zayıfladığını fark eden Moğollar Anadolu'ya girdiler.

Türkiye (Anadolu) Selçuklularının son dönemlerinde ise devlet içinde önemli bunalımlar ortaya çıkmıştır. Dönemin en önemli olayı Baba İshak İsyanı'dır (1240).

Baba İshak İsyanı'nın zorla bastırılması, Selçuklular'ın zayıfladığını ortaya çıkarmış ve Moğollar'ın Anadolu'yu işgaline ortam hazırlamıştır.

1243 yılında yapılan Kösedağ Savaşı'nda Selçuklular yenildiler.

Kösedağ Savaşı sonucunda;

• Kayseri, Sivas ve Erzincan Moğolların eline geçti.
• Anadolu'da can ve mal güvenliği kalmadı. Birçok sanat eseri yakılıp yıkıldı.
• Anadolu Moğol hakimiyetine girmiştir.
• Sivas ve Kayseri yağmalanmıştır.
• Anadolu Moğollar tarafından yarım yüzyıl sömürülmüş ve Selçuklular Moğollar'a vergi verme­ye başlamıştır.
• Anadolu'nun değişik yerlerinde beylikler kurulmuştur.
• Şehzadeler arasında taht mücadeleleri başlamıştır.
• Moğollar, Selçuklu topraklarını üç kardeş arasında paylaştırarak ülkeyi bölmüşlerdir.
• Anadolu Selçuklu Devleti parçalanmış ve yıkılışa geçmiştir.
• 1077'de kurulan Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti II. Mesut'un ölümü ile 1308'de yıkıldı.

HAÇLI SEFERLERİ

Avrupalıların din adamlarının önderliğinde birleşerek Hıristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs, Antakya İskenderiye gibi yerleri almak amacıyla düzenledikleri seferlere "Haçlı Seferleri" denir. 1096 - 1270 yılları arasında sekiz kez sefer düzenlemiştir. Bunlardan ilk dördü Anadolu üzerinden diğerleri ise deniz yolu ile gerçekleştirilmiş, ancak başarılı olamamışlardır.

HAÇLI SEFERLERİ'NİN NEDENLERİ:

DİNİ NEDENLER

1.   Hıristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs, Antakya ve İznik'in Müslümanlardan geri alınmak istenmesi.

2.   Papa tarafından kurulan Kuluni Tarikatı'nın ça­lışmaları.

3.   Papanın, sefere katılanlara cennet vaat etmesi.

4. İslâmiyet'in batıya yayılmasını engelleyerek Hıristiyanlığı tekrar doğuya yayma düşüncesi

SİYASİ NEDENLER

1.   Türklerin (Selçukluların) Bizans'ı tehdit etmesi ve Bizans'ın Papadan yardım istemesi.

2.   Papanın, sözünün geçtiği toprakları genişlet­mek istemesi.

3.   Şövalyelerin ve asillerin macera arayışları.

4.   Kralların ve senyörlerin topraklarını genişlet­me düşüncesi.

5.   Orta Doğu'da Hıristiyan devletler kurma düşün­cesi.

EKONOMİK NEDENLER

1.   Avrupa'nın fakirliği karşısında İslâm dünyası­nın zenginliği.

2.   Şövalyelerin ve asillerin zenginliklerini artırma düşüncesi.

3.   Fakir Hıristiyan halkın bu seferlerle zengin ol­ma düşüncesi.

4.   Müslümanların kontrolündeki İpek ve Baharat yollarının kontrolünü ele geçirme düşüncesi.

Yukarıda verilen sebeplerden dolayı Avrupalılar, Müslümanlar üzerine seferler düzenlediler. Büyük Haçlı Seferleri'nin sayısı sekizdir. Bunlardan ilk dördü önemlidir.

I. Haçlı Seferi (1096 - 1099): Haçlılar Bizans'ın yardımıyla Anadolu'ya geçti. İznik'i aldılar. Türkiye (Anadolu)  Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan Konya'ya kadar çekilerek burayı başkent yaptı. I. Kılıçarslan Danişmentliler ve Saltukluların da yardımıyla Haçlı ordusuna ağır kayıplar verdirdi. Haçlılar Anadolu'da ağır kayıplar vermelerine rağmen Kudüs, Antakya, Urfa ve Suriye'nin büyük bir kısmını ele geçirdiler.

I. Haçlı Seferi sonunda;

• İznik ve Batı Anadolu, Bizans'ın eline geçti.
• Türklerin batıya doğru ilerleyişi bir süre için durduruldu.
• Bizans'ın ömrü uzadı. Bizans Anadolu'yu yeniden alma ümidine kapıldı.
• Haçlıların ele geçirdikleri Kudüs, Antakya ve Suriye'de Avrupa'da olduğu gibi kontluk, düklük ve derebeylik kurdular.

II. Haçlı Seferi (1147 - 1149): Musul Atabeyi İmadedin Zengi'nin Urfa'yı geri alması üzerine II. seferi başladı. II. Haçlı ordusunu Konya önlerinde II. Kılıçarslan yenilgiye uğrattı. Haçlıların bir kısmı deniz yoluyla Kudüs'e ulaştıysa da önemli bir başarı elde edemediler.

III. Haçlı Seferi (1189-1192): Bu sefer, Eyyubi Devleti hükümdarı Selâhaddin Eyyubi'nin Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alması üzerine başladı. Haçlılar Kudüs'ü alamadan geri döndüler.

IV. Haçlı Seferi (1202-1204): Tahttan indirilen Bizans imparatorunun yardım istemesi üzerine İstanbul'a yapılan bir seferdir. Haçlılar İstanbul'u alarak burada bir Latin Devleti kurdular. İstanbul'dan Bizanslılar ise İznik ve Trabzon'da birer devlet kurdular.

Haçlı Seferleri'nin Sonuçları

a.   Dinî sonuçları:

• Kilise ve din adamlarına olan güven ilk defa sarsıldı.
• Kilise ve papalık ilk defa güç kaybetmeye baş­ladı.
• Kilise düşüncesi ilk defa zayıflamaya başladı.

b.   Siyasî sonuçları

• Bu seferlerde pek çok derebeyin ölmesi üzeri­ne derebeylik rejimi ilk kez gücünü kaybetme­ye, buna karşılık merkezî krallıklar ilk kez güç­lenmeye başladı.
• Anadolu'daki Türk ilerleyişi bir süre durdu.
• İslâm dünyası Anadolu Selçukluları ve Eyyubiler etrafında toplandı.
• Bizans'ın ömrü uzadı.

c.   Ekonomik ve teknik sonuçları

• Doğu-Batı arasındaki ticaret gelişti.
• Cenova, Marsilya gibi Akdeniz kıyılarındaki li­manların önemleri arttı.
• Anadolu, Suriye ve Filistin toprakları zarar gördü.
• Avrupalılar İslâm medeniyetini yakından tanı­dılar.
• Barut, pusula, kâğıt, matbaa gibi teknik buluş­lar Avrupa'ya taşındı. Bunlar Avrupa medeni­yetinin gelişmesini sağladı.
• Ticaret sonucunda Avrupa'da hayat standart­ları yükseldi. Ticaretle uğraşan ve burjuva olarak adlandırılan toplum kesimi güçlendi.

                                                                                                                           Arife AYDIN

                                                                                                                Sosyal Bilgiler Öğretmeni

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved